Notísia foun


Iha loron 22 fulan-juñu tinan 2018, ha’u asume ho haraik-an no sentidu devér nian, knaar ezijente atu lidera Governu Konstitusionál VIII, hanesan Primeiru-Ministru timoroan tomak nian, atu lidera nasaun ida reziliente no orgulloza, hodi buka kontinua serbisu ne’ebé hala’o ona husi sira hirak ne’ebé mai uluk ha’u no harii Nasaun Timor-Leste, hodi halo nasaun ne’e sai estadu ida sustentavel, modernu no hatuur iha prinsípiu respeitu ba direitus umanus, ba pás universál, solidariedade no, liuliu prinsípiu unidade, asaun no progresu.

Maske hatene momoos kona-ba kompleksidade no difikuldade ne’ebé iha relasaun ho kargu nu’udar Primeiru-Ministru, maibé, ha’u labele prevee mudansa ne’ebé ikusmai ajita polítika nasionál no, satán, prevee pandemia KOVID-19 nian, ne’ebé to’o ohin loron hamate ona ema 350.000 (rihun atus tolu limanulu) resin iha mundu tomak, resesaun ekonómika globál no lakon empregu iha númeru sira ne’ebé koloka iha situasaun risku maioria boot husi populasaun mundiál.

Maski nune’e, durante ninia istória tomak, povu timoroan sempre hakat liu tempu sira ne’ebé iha difikuldade boot, bainhira akontesimentu esternu sira ameasa ita nia dalan moris nian no, hanesan bele prevee,ona dala ida tan, hasoru dezafiu hirak ne’e, hodi kontribui ba estabilidade sosiál, hodi hatudu maturidade, sentidu demokrátiku no patriotizmu hirak ne’ebé úniku.

Ha’u la haluha mós atu hateten klaru, katak luta kontra Kovid-19, moras ida ne’ebé sei ameasa hela ita nia Povu no liuliu perigu ba sira ne’ebé ferik-katuas ona, sira ne’ebé uluk hisik ona kosar no ran hodi liberta Timor-Leste, seidauk remata no kontinua ezije mobilizasaun ema hotu nian atu garante katak la iha ida maka lakon vida.

Tanba defende ita nia forma moris nian, família timoroan sira nian no, liuliu, atu proteje ita nia ferik-katuas sira, ne’ebé mak ita nia Estadu prontu hodi halo kedas asaun, hodi buka prevene surtu husi moras ida ne’e mosu iha ita nia nasaun no da’et habelar iha teritóriu tomak, nune’e mós kontaminasaun boot ba ita nia Povu.

Ita taka lalais ita nia fronteira sira, limita ema mai husi rai–li’ur, taka eskola no universidade sira, ita implementa medida ijiene no protesaun sanitária nian, ne’ebé ohin loron bele posibilta kazu ativu Covid-19 0 (zero) no la iha ema ida maka mate tanba moras ne’e.

Vitória ida ne’e, hanesan mós vitória sira seluk iha ita nia Istória, ita sei labele hetan bainhira laiha apoiu no unidade husi povu timoroan sira, ne’ebé hatudu sira nia kapasidade, dixiplina no rezilénsia no ne’ebé, ho laran luak no preokupasaun ne’ebé baibain sira iha nanis ona ba sira seluk, kumpre kedas saida maka husu ba sira atu halo, nune’e posibilita kontrolu Covid-19 iha Timor-Leste.

Maibé, luta ne’e kontinua, perigu importasaun Covid-19 nian la lakon, tanba ne’e, karik ita hakarak fila-fali normalidade iha ita nia fronteira laran, tenke kontinua foti medida prevensaun, hodi kontrola ema sira ne’ebé mai husi rai-li’ur, evita kazu husi moras ne’e mosu fila-fali iha ita nia rai.

Senhor Prezidente Repúblika,

Distintu konvidadu sira

Atubele asegura reestabelesimentu normalidade governativa, ohin ita halibur malu hamutuk iha ne’e atu sai sasin ba pose membru foun sira husi Governu Konstitusional VIII nian.

Ita hakarak ho remodelasaun ida ne’e, loke dalan ba polítika ne’ebé permite kontributu no envolvimentu timoroan tomak nian, la haree ba sira nia ideolojia, partidu, iha ne’ebé sira sai nu’udar militante ka sira nia aspirasaun sira kona-ba nasaun ne’e.

Harii futuru ita nia nasaun nian la tau sees husi kontributu husi timoroan ida nian no tanba hatene tuir faktu ida ne’e maka Governu Konstitusionál VIII nakloke ba partisipasaun forsa foun polítika nian sira iha esforsu konsertasaun no diálogu ne’ebé fundamentál hodi garante katak Timor-Leste no timoroan sira bele mehi futuru ida ne’ebé prósperu no haksolok.

Estabilidade polítika no abertura ba diálogu maka presupostu fundamentál ba susesu husi asaun kualkér governu nian, la haree ba partidu ne’ebé apoia governu ne’e ka husi Primeiru-Ministru ne’ebé lidera.

Ita hatene momoos katak, iha Demokrasia, ideia no aspirasaun oin-oin ne’ebé sidadaun, organizasaun polítika, sívika ka sosiál sira iha ba sira nia nasaun.

Ida-ne’e maka forsa Demokrasia nian!

Maibé, aleinde debate no diferensa sira,  importante tebes atu ita hotu hatene oinsá atu hetan kompromisu sira ne’ebé mobiliza ita hotu hanesan Povu atu ita alkansa objetivu nasionál sira ne’ebé maka komún ba ita hotu. 

Tanba ne’e, ha’u haree serimónia ida ohin ne’e hanesan manifestasaun ida ne’ebé sólidu husi ita nia rejime demokrátiku, husi vitalidade husi ita nia demokrásia no husi ita nia sidadaun sira, nune’e mós husi kapasidade katak, hanesan timór-oan sira, ita sempre hetan solusaun ba dezafiu sira ne’ebé ita hasoru iha kada momentu ida-idak, liuhusi rekursu ba diálogu no ba kompromisu.

Ho kompleta kompozisaun VIII Governu Konstitusionál nian, ita hakat tan pasu ida ba oin, atubele serbisu maka’as no di’ak liután hodi buka hatán ba problema sira ne’ebé ita nia kompatriota sira enfrenta iha moris loroloron no atu kumpre kompromisu sira  ne’ebé ami asume iha Governu nia programa.

Nune’e, Governu ida ne’e, nu’udar Governu ida ne’ebé hakarak halo serbisu, ne’ebé sei nakloke ba diálogu no partisipasaun husi parte hotu-hotu ne’ebé mak hakarak fó kontributu pozitivu ida ba ita nia rain nia dezenvolvimentu no ita nia Povu nia moris-di’ak.

Maske iha diferensa polítka sira ne’ebé ita hatene katak iha duni no ha’u repete, diferensa sira ne’e atu haforsa vitalidade husi ita nia demokrasia, ita sura ho ema hotu nia kontribuisaun, tantu iha Governu, liuhusi ezekuta ona polítika sira ne’ebé ita kompromete ona ba ita nia sidadaun sira, nune’e mós iha opozisaun, liuhusi krítika konstrutiva ne’ebé halo Governu sai ezijente liu no atubele hatán ba dezafisu sira dezenvolvimentu nian.

Senhor Prezidente Repúblika,

Distintu konvidadu sira

Iha momentu ida ne’e, ha’u hakarak hato’o ha’u nia apresu, rekonhesimentu no agradesimentu ba membru sira husi Governu Konstitusionál VIII ne’ebé, ita lamenta tebes, husik ona sira nia funsaun.

Sein imi nia serbisu, dedikasaun no lealdade, nein Primeiru-Ministru, nein Governu, nu’udar isin ida, bele hala’o serbisu ne’ebé halo ona, nein bele enfrenta dezafiu sira ne’ebé enfreta ona iha kontestu kompleksidade polítika, sosiál no ekonómia ida ne’ebé boot.

Hanesan Primeiru-Ministru, ha’u haksolok serbisu ne’ebé hala’o ona no ne’ebé merese hetan rekoñesimentu no apresu husi ita nia sidadaun sira ida-idak,.

Ha’u hakarak tebes mós atu husik hela ba S. Exa. Senhor Prezidente Repúblika liafuan gratidaun nian ida tanba kooperasaun institusionál no konstrutiva ne’ebé buka hametin nafatin ho Governu, no, tanba aseita ona atu nomeia no fó pose ba membru foun sira husi ezekutivu ne’ebé ohin simu pose.

Ba Parlamentu Nasionál, Governu repete ninia disponibilidade atu kontinua debate kona-ba polítika no lejizlasaun ne’ebé presiza ba  ita nia Povu nia di’ak no ba ita nia rain nia dezenvolvimentu, ne’ebé mak ita sei halo ho respeitu tomak ba instituisaun parlamentár no ba diversidade hanoin nian oioin ne’ebé mak reprezentadu iha ne’ebá.

Ba Tribunál sira, Governu husik hela lia-fuan apresiasaun no respeitu nian ida ba desizaun sira ne’ebé mak sira sei foti, hatene katak, la haree ba saida de’it mak sidadaun ida-idak nia hanoin tuir sira nia hakarak kona-ba tribunál sira ne’e, respeitu de’it ba tribunál sira ne’e no ba majistratura sira maka sei kontribui ba konsolidasaun Estadu Direitu Demokrátiku nian.

Ba ita nia Povu, ha’u hafoun fila-fali kompromisu ne’ebé iha tempu liu-bá ha’u asume ona ho dedikasaun boot tebtebes atu defende interese Estadu nian no atu harii Demokrasia ida, ne’ebé bele asegura liberdade, prosperidade no moris-di’ak ba ema hotu.

Senhor Prezidente Repúblika,

Distintu konvidadu sira

Hatuur iha entendimentu foun ida ne’e, ita iha Governu ida ne’ebé forte, inkluzivu liután no disponivel atu koopera ho órgaun soberania hotu no hamutuk enfrenta dezafiu hotu-hotu.

Dezafiu sira ne’e maka VIII Governu hakarak alkansa, hanesan: manutensaun pás no estabilidade sosiál, rekuperasaun, kreximentu no diversifikasaun ekonómika, ho aumentu ida husi produtividade nasionál, ne’ebé apoia ho melloria iha moris-di’ak iha sistema edukasaun no formasaun profisionál, iha sistema nasionál saúde nian, maibé mós iha fleksibilidade no fasilitasaun ida hosi investimentu privadu iha Timor-Leste.

Buat ida ne’ebé importante mós, mak atu timoroan sira fiar filafali sira nia reprezentante sira, tanba ne’e mak ami foka ami nia esforsu sira ba reforma administrativa ida ne’ebé transformadora duni, ne’ebé permite administrasaun ida nakloke no transparante, ne’ebé hatuur iha prinsípiu demokrátiku sira hanoin di’ak nian, interese públiku, no étika.

Ita kompriende kompleksidade husi buat ne’ebé mak ita hakarak atu alkansa, ita hatene katak dezafiu hirak ne’e la fásil, maibé ita enfrenta ho fiar an katak ho ita nia parseiru internasionál sira, no liuliu, ho apoiu husi ita nia parseiru sira iha rai laran no timoroan sira, dezafiu hirak ne’e, maske depende mós ba evolusaun rejionál no internasionál, ita bele alkansa.

Povu timoroan hatudu ona prova iha ninia Istória tomak kona-ba ninia reziliénsia no kona-ba forma korajoza oinsá atu hasoru dezafiu sira.

Tanba razaun ida-ne’e, husik ha’u fiar katak ita hotu hamutuk ita sei manán, dala ida tan.

Ita hamutuk sei kria Estadu ida ne’ebé justu liu, ita sei kria oportunidade ba timoroan hotu, estadu modernu, dezenvolvidu no prósperu ida.

Maromak haraik bénsaun mai ita hotu.

Obrigadu wa’in ba imi-nia atensaun.

Taur Matan Ruak

Primeiru-Ministru

Loron 29 fulan-maiu tinan 2020

Please follow and like us:

NOTÍSIA FOUN

Site Statistics

  • Users online: 1 
  • Visitors today : 525
  • Page views today : 718
  • Total visitors : 79,036
  • Total page view: 110,785

PUBLISIDADE

KLIK IHA NE'E

KLIK IHA LOGO CNRT: Kayrala Xanana Gusmão Hakerek Karta ba Maijor Jeneral Lere Anan Timur