Notísia foun

Imajen ne’e kopia husi Google

Lee Chin-Bum

Embaixadór Korea ba Timor-Leste

 

Hanesan esplika ona iha Parte 1, Korea no Timor-Leste hanesan maun-alin kaduak ne’ebé iha buat barak mak hanesan. Iha buat 7 ne’ebé hanesan. Oras ne’ebé hanesan, rai ne’ebé tasi hadulas, rai ne’ebé nakonu ho fofo, rai ne’ebé ki’ik, moris iha okupasaun nia okos durante tempu naruk nia laran, ema barak lakon nia moris durante funu no fasilidade barak mak hetan estragu no iha nasaun forte barak mak hale’u.

Mesmu buat hitu iha leten hanesan, iha mós buat balu la hanesan. Timor-Leste iha buat tolu ne’ebé di’ak liu Korea, nune’e mós Korea iha buat tolu ne’ebé di’ak liu Timor-Leste.

Buat tolu ne’ebé mak halo Timor-Leste di’ak liu Korea

Ida, Timor-Leste iha klima di’ak liu Korea. Timor-Leste kuaze manas tinan tomak. Nune’e  laiha ema mak mate tanba malirin ka hamlaha. Wainhira ha’u sei ho idade ki’ik, iha Korea malirin tebes no halo ema barak maka mate tan malirin ka hamlaha.

Rua, Timor-Leste iha mina no gós ne’ebé Korea laiha. Nasaun ida presiza mina no gás atu dezenvolve.  Timor-Leste iha produsaun ba mina no gás, maibé Korea Sul importa mina no gás liu billaun 100 dollar. Osan ne’ebé boot tebes, kauze 25% husi total importasaun.

Tolu, iha ligasaun Katolika ne’ebé forte.Koreanu sira fiar 22% iha protestante, 14% katólika, 18% budha. Iha sorin seluk, timoroan 97% katóliku. Ita labele dehan nasaun ne’ebé mak di’ak liu, maibé Timor-Leste iha vantajen katak wainhira nasaun iha susar, ema iha forsa atu reza hamutuk nudar katólika.

Buat tolu ne’ebé mak halo Korea di’ak liu Timor-Leste

Ida, Korea Sul iha podér Prezidensiál ne’ebé forte. Tanba ne’e mak prezidente iha mandadu nebe forte, bele implementa polítika saida de’it ho forte tuir nia hakarak .Prezidente nomeia ministru bazeia ba nia kompeténsia no la’os tanba polítika. Prezidente mós bele troka ministru sira laiha kapasidade bainhira de’it. Tanba ne’e mak ministru sira servisu maka’as atu hetan rekoñesimentu husi Prezidente no Povu.

Rua, joven Korea obrigatoriamente tenke serve iha militár. Iha 1960, servisu militár to’o tinan haat, maibé agora serve deit fulan 21. Vida militár ajuda joven sira atu hetan fíziku no mentál ne’ebé forte. Iha liafuan koñesidu “Mane tenki tama militár mak bele sai ema ne’ebé util”. Joven sira kuandu remata serve military, sira la halai sees husi difikuldade sira no hatene ultrapasa.

Tolu, Korea iha populasaun ne’ebé boot. Depois funu, populasaun iha Korea kuaze millaun 20. Medida rai Korea 6.7 vezes boot liu Timor-Leste, populasaun Timor-Leste loloos agora tenke millaun 3. Agora dadaun Korea iha populasaun liu ona millaun 40, loloos Timor-Leste iha miliaun 6. Wainhira ita harii fábrika ruma, ita presiza konsumidór iha merkadu doméstiku. Nune’e Timor-Leste iha populasaun ne’ebé ki’ik liu atu bele dezenvolve hanesan nasaun normál ida.

Hanesan ha’u esplika iha leten katak Timor-Leste iha buat tolu ne’ebé mak di’ak liu Korea, nune’e mós Korea iha buat tolu ne’ebé mak di’ak liu Timor-Leste. Maibé vantajen sira ne’ebé bele sai mós desvantajen. Ezemplu, Timor-Leste iha iklima ne’ebé manas hela de’it, la halo ema mate ka hamlaha, maibé ema Timór la servisu maka’as hanesan ema Korea. Ezemplu seluk, Prezidente Korea iha podér forte, nune’e, nia bele implementa polítika governu nian ho forte tuir nia hakarak. Ho podér prezidente ne’ebé forte ne’e bele mosu atitude otoritér, la hanesan Timor-Leste ne’ebé demokrátiku.

Tamba ne’e nasaun ida nia vantajen di’ak liu nasaun seluk la signifika di’ak hela de’it. Iha situasaun agora buat ne’ebé importante mak lideransa ne’ebé iha vizaun di’ak ka lae, membru governu sira la’os ba sira nia an, maibé ba povu no importante mak oinsá bele tau hamutuk forsa atu servisu ba moris di’ak.

Korea sai nasaun ne’ebé iha forsa komérsiu da-10 iha mundu. Sai hanesan nasaun ne’ebé ekonomikamente forte iha de’it tinan 70 nia laran depois sai husi nasaun pos-konflitu no devastadu.

Timor-Leste agora hanesan Korea iha 1960 wainhira ha’u sei ki’ik. Ha’u hatene di’ak progresu dezenvolvimentu ne’ebé Korea liu ona. Tanba ne’e, ha’u kompriénde Timor-Leste di’ak liu duke ema seluk. No ha’u fiar katak ha’u sei haree oinsá no saida mak Timor-Leste bele halo atu dezenvolve di’ak liutan iha futuru. Maibé ida ne’e la signifika katak ha’u nia hanoin sira ne’e mak loos hotu. Korea ho Timor-Leste iha buat barak ne’ebé mak hanesan, maibé la signifika katak rai rua ne’e hanesan. Wainhira de’it, kuandu ha’u iha oportunidade iha futuru mai, ha’u koko fahe kona-ba Korea nia progresu ba maluk barak iha Timor-Leste.

(Kontinua iha edisaun tuir mai ho motivasaun ba joven timoroan sira)

Parte 1: http://diariutimorpost.com/2019/12/03/timor-leste-no-korea-maun-alin-kaduak-part-1/

Please follow and like us:

NOTÍSIA FOUN

Site Statistics

  • Users online: 0 
  • Visitors today : 67
  • Page views today : 75
  • Total visitors : 240,244
  • Total page view: 346,565