Notísia foun


Timor Post (21/09/2020)-Iha loron 20 fulan Setembru 2020 oitavu governu re-inaugura monumentu Masakre Setembru Negro Suai, hodi reflete ba valor Amu na’in tolu ho sarani lubuk ida ne’ebé hetan oho iha prosesu ba ukun rasik aan.

Prezidente Komisaun Organizadora re inaugurasaun Francisco Mendonca “Tatamero” haktuir monumentu ida ne’e harii iha tinan 2001 no inaugura iha 2003 hosi Prezidente da Repúblika Kay Rala Xanana Gusmão.

Tatamero dehan iha momentu ne’ebá monumentu ne’e ki’ik ne’ebé harii hetan apoiu hosi sarani Kovalima inklui família matebian no mós mate restu no parte igreja Suai, inklui apoiu hosi embaixada Irlanda ho Renu Unidu.

Maibé, haree ba monumentu ida ne’e ki’ik mak iha tinan kotuk aloka orsamentu ho montante $ 300 mill ital (rihun tolu-nulu resin) liu hosi ADN (Ajénsia Dezenvolvimentu Nasionál) fó fiar ba iha Kompañia Quatro Colegas Lda mak halo re konstrusaun ba monumentu refere mak ohin loron halo ré inaugurasaun.

Hatutan Francisco katak, ba ré inaugurasaun ida ne hetan apoiu orsamentu hosi veteranus, funsionáriu, emprezáriu lokál sira inklui ho maluk sira ne’ebé ho fuan boot fó apoiu mak ohin loron bele realiza serimónia ré inaugurasaun.

Monumentu istóriku ne’e rekonstrui iha tinan 2019 no remata iha fulan ida ne’e, ne’ebé ninia durasaun ba rekonstrusaun ne’e maizumenus fulan 11.

Prezidente Komisaun Organizadora ne’e relata, Fundu kontribuisaun ho hosi entidade hotu ba serimónia ré inaugurasaun hamutuk orsamentu ho montante maizumenus $ 16 mill ital, ba atividade ne’e halo despeza mais de $ 13 mil.

Administradór Munisípiu Kovalima, Afonso Noguera Nahak, mós haktuir tanba hare ema sira nia mate mak ema hotu ohin nia moris, maka bainhira nia assume kargu hanesan administradór Kovalima ho nia superior sira hetan informasaun barak hosi na’i veteranus juventude no intelektuál sira, katak dezenvolvimentu atu la’o di’ak ba oin presiza dignifika no valoriza sira ne’ebé mate ba independénsia.

” Ho ida ne’e halo ha’u hakbesik ba iha Ministériu Planu Investimentu no Estratéjiku (MPIE), tanba haree hosi orsamentu ba programa dezenvolvimentu integradu munisipiu labele resolve buat ida ho ida ne’e mak ha’u hakbesik beibeik ba MPIE liu hosi Diretór ADN, Samuel Marçal, ami hato’o ba malu maibé iha momentu ne’e nia hatán katak hein uitoan lai. Maibé la’o beibeik ikus mai diretór ADN nian dehan ha’u hato’o lai ba maun boot Kay Rala Xanana Gusmão, maun boot aseita ita halo. Ho ida ne’e mak iha tinan kotuk derrepente diretór ADN hatete mak katak ita presiza rekonstrusaun ba ita nia monumentu masakre Setembru negro Suai 1999, ha’u nia laran haksolok tebes simu ho desizaun ida ne’e halibur malu ho na’i veteranus sira hamutuk ho ADN mai to’o ohin ita bele halo re-inagurasaun,” nia esplika.

Enkuantu iha serimónia ne’ebé hola parte direta hosi Diretór Jerál Ministériu Administrasaun Estatál ne’e Administradór apela ba povu Kovalima atu serbisu hamutuk hodi asegura halo protesaun ba monumentu furak ne’e.
Iha fatin hanesan Diretór Jerál Administrasaun Estatál, Belarmino Neves, hodi ministru naran iha diskursu agradese ba Aman Maromak tanba grasa no bensan haraik ba komunidade no sarani sira iha rai doben ida ne’e bele rekonstroi no re inaugura monumentu masakre Setembru negro.

“Monumentu ida ne’e atu reflete ba valor funu ne’ebé han tinan naruk ikus mai iha rai doben ida ne’e luta na’in sira hosi igreja, ema hotu sakrifika sira nia an hotu mate tanba libertasaun da patria repúblika Demokrátika Timor-Leste.

“Iha Suai ita nia amu na’in tolu ho ninia sarani sira fó an ba mate tanba libertasaun, iha Lospalos madre sira mos sakrifika sira nia an tanba libertasaun, hosi leste mai oeste ida ne’e atu hatudu mai ita, ho moto ne’ebé hatete katak imi nia mate mak ami nia moris”, hakle’an reprezentante MAE ne’e.

Nia mós husu ba komunidade Suai katak bele vizita fatin monumentu ida ne’e maibé labele naran hakerek tun hakerek sa’e iha moru lolon sira ne’e, oinsá atu bele prezerva para mantein monumentu ida ne’e hodi reflete duni valor luta nian espesiál luta na’in hosi igreja katólika ne’ebé sakrifika nia an ba rai ida ne.
Nia mós rekoñese Kovalima hatudu tiha ona istória ida ne’e, istória ida ne’e la’ós ba rai Kovalima de’it maibé istória nasionál, tanba ne’e istória ida ne’e la’ós tau de’it muzeu ki’ik iha Kovalima de’it maibé lori mós ba tau iha muzeu nasionál iha Dili hodi hatudu ba ema hosi rai ulun to’o rai ikun katak sira ne’e mak liberta da patria reprezenta mós igreja katólika no sarani sira iha rai doben ida ne’e.

Entretantu partisipa iha serimónia ré inaugurasaun ne’e partisipa hosi Prezidente Komisaun Funsaun Publika, Faustino Cardoso, membru parlamentu nasionál, ministériu estatál, veteranu, reprezenta komandu PNTL hosi nasionál, komandante PNTL Kovalima, família hosi matebian padre Hilario Madeira hosi Ermera, Mao Vigáriu Jerál Dioseze Maliana inklui sarani Kovalima.
Entretantu padre ne’ebé mate ho sarani 200 iha 6 Setembru no 12 Setembru 1999 hodi hanaran Maskare Setembru Negro maka Pe. Hilário Madeira, Pe. Tarsisius Dewanto no Padre Francisco Soares (Jornalista: Julio Salinas Soares)

Please follow and like us:

NOTÍSIA FOUN

Site Statistics

  • Users online: 3 
  • Visitors today : 1,344
  • Page views today : 1,908
  • Total visitors : 69,908
  • Total page view: 96,306

PUBLISIDADE

KLIK IHA NE'E

KLIK IHA LOGO CNRT: Kayrala Xanana Gusmão Hakerek Karta ba Maijor Jeneral Lere Anan Timur